Tijdens het Roze Soep Festival dat jaarlijks rond 1 juni in Vilnius plaatsvindt, dossen de Litouwers zich uit in iets roze en vieren hun favoriete koude soep: šaltibarščiai. Met het festival laat Vilnius zich van haar creatiefste kant zien en toont de stad wederom aan dat als je niet bekend bent, je maar beter op kunt vallen.
In 2023 wilden de stadsmarketeers van GoVilnius hun geliefde stad op de kaart zetten met een festival. Volgens Public Relations Project Manager Raminta Levandraitytė van GoVilnius had Vilnius namelijk een groot probleem: veel toeristen hebben geen idee waar het ligt. Hoewel het Roze Soep Festival voor de hand ligt als opening van het zomerseizoen, werd ook een festival rond die andere Litouwse culinaire traktatie overwogen, vertelt Levandraitytė, dat was de cepelinai. Maar dat is een zeppelinvormige dumpling van aardappels, gevuld met vlees en geserveerd met uitgebakken stukjes vet. Niet echt een sexy onderwerp voor een festival.
Dat GoVilnius koos voor de roze soep heeft de Litouwse stad geen windeieren gelegd. Het festival is elk jaar verder geëxplodeerd en wordt nu in internationale media besproken. Het knotsgekke Pink Soup Fest had in 2023 nog 15.000 bezoekers en in 2025 waren dat er al 93.000. Volgens Raminta doet elk bedrijf in Vilnius mee, waardoor het festival niet alleen op het festivalterrein naast de Witte Brug (Baltasis tiltas) plaatsvindt, maar door de hele samenleving beleefd wordt. ‘Ik denk daarom dat we volgend jaar haters zullen krijgen, want het wordt echt veel nu’, aldus Levandraitytė.
De buren plagen over een bietensoep
Haters of niet, de soep zorgde al voor de nodige plagerijen tussen Litouwen en Letland. Beide landen zien de soep namelijk als onderdeel van hun culinaire historie. Niet zo gek, want de soep wordt in de hele regio gegeten, van Oekraïne tot Belarus en (Noordoost)-Polen. De koude soep staat bekend onder namen als: chłodnik, aukstā zupa, халаднік en холодник.
Voor de Baltische buren Letland en Litouwen is de discussie over de soep het belangrijkst. ‘We zijn de enige twee landen met een Baltische taal’, zegt Levandraitytė. ‘Ik denk dat we een vergelijkbare mentaliteit hebben; mensen zijn er meer op een ingetogen, introverte manier van leven gesteld. In de kern lijken we veel op elkaar, en we noemen elkaar broeders. Maar zoals in elke familie bestaat er ook tussen broers een vriendschappelijke rivaliteit, laten we het zo noemen: een beetje lief plagen over en weer.’
In Polen, waar de soep met name gegeten wordt in de provincie Podlasie, wordt het gerecht chłodnik litewski genoemd. Dus de Polen doen geen duit in het zakje als het gaat om het claimen van de soep. Toch was het nota bene de Poolse dichter Adam Mickiewicz die de soep noemde in zijn epos Pan Tadeusz: ‘Wodka werd beurtelings ingeschonken, en iedereen ging zitten en at de Litouwse koude soep in stilte en met smaak’.
Volgens erfgoedhistoricus Rimvydas Laužikas van de Universiteit van Vilnius is het niet zo gek dat het juist Oekraïense en Poolse bronnen waren die de koude soep als eerste noemden vanaf de achttiende eeuw. Deze koude bietensoep (šaltibarščiai betekent letterlijk koude barszcz of koude bietensoep) is onlosmakelijk verbonden met het Pools-Litouwse Gemenebest. Een gigantisch rijk dat zich uitstrekte over delen van het huidige Polen, Litouwen, Belarus en Oekraïne.
Šaltibarščiai krijgt haar roze kleur overigens doordat het kefir mengt met rode bieten. De soep wordt koud geserveerd met dille, lenteui of bieslook en komkommer. Je hoort de soep traditioneel te eten met een gekookt ei en een paar gebakken aardappelen ernaast.
En juist die traditionele roze soep, heeft GoVilnius opgepikt voor een festival. Een uitgevonden traditie die eigenlijk nu al niet meer weg te denken is uit Vilnius, maar ook een traditie die meer zegt over de discrepantie tussen de ingetogenheid van de stille Litouwers en hun vermogen om zo scherp en humoristisch uit de hoek te komen.
‘Ik date alleen mensen die weten waar Vilnius ligt’
Het knotsgekke Roze Soep Festival in Vilnius is niet het enige wapenfeit van de Litouwse hoofdstad. Vilnius is een stad die niet iedereen op de bucketlist zet. Dat veel toeristen de stad niet weten te vinden, was voor GoVilnius juist een reden daar plagerig op in te spelen. Zo zetten de citymarketeers hun geliefde Vilnius in de etalage als de “G-spot van Europa”; want niemand weet waar het is, maar als je het vindt, is het geweldig. Een andere scherpe campagne tapte uit hetzelfde vaatje met de slogan I only date people who know where Vilnius is.
Waar komt die humor precies vandaan? Is het iets typisch Litouws? ‘We hebben die humor en eigenzinnigheid nodig voor Vilnius omdat onze stad niet bekend is; we zijn geen Berlijn, Londen of Parijs’, legt Head of Communications Eglė Girdzijauskaitė uit. ‘Daarom wil GoVilnius grappig en direct zijn. Bovendien zijn Litouwers van nature verlegen en stil, maar onder die verlegenheid schuilt een bepaald vuur en zitten we vol humor.’
Dat scherpe gevoel voor humor zien bezoekers van Vilnius ook terug in de in 1997 zelf uitgeroepen onafhankelijke republiek Užupis aan de andere kant van de rivier de Vilnelė. Užupis is een hippe buurt en een favoriete plek voor kunstenaars. Het republiekje heeft een eigen bord dat aangeeft dat je de “grens” oversteekt, en heeft in de straat, in verschillende talen, de satirische grondwet opgehangen. Daarin springt het befaamde negende artikel van de Nederlandse vertaling in het oog: ‘Iedereen heeft het recht om lui te zijn en stroopwafels te eten.’
Onbekend, maar zeker niet onbemind
Dat Vilnius onbekend is, maakt de stad bepaald niet onbemind. Het oude centrum is aangemerkt als UNESCO-werelderfgoed en iedereen die de stad bezoekt, voelt zich overrompeld door de pracht van barokke kerken, oude poortjes, gotieke meesterwerken en nabijheid van weelderig groen. Zo zou Napoleon Bonaparte hebben gezegd dat hij de zwierige gotische kerk van Sint-Anna ‘in de palm van zijn hand’ had mee willen nemen naar Parijs.
De Poolse fotograaf Jan Bułhak was ook zo’n liefhebber van Vilnius. Hij fotografeerde de stad volop in het interbellum en schreef in zijn woorden over de stad: ‘Echt Wilno (Vilnius) blijft gesloten en stil voor snobs. Is het de moeite waard om je ware schatten te onthullen aan souvenirjagers, vandalen en onwetende stumperds? De stad spreekt zachtjes over eenvoudige en nobele dingen, en opent zich niet voor iedereen. Het spreekt niet als een marskramer of opschepper over zijn eigen verdiensten.’
Toch werd Vilnius een stad voor iedereen, of althans, voor iedereen die zich openstelt om de stad te ontdekken en de stad te proeven in al haar facetten. Een roze soep helpt daarin mee, maar de echte Vilniusliefhebber zal meer in de stad ontdekken dan dat.
