Albanezen keren huiswaarts

Berat — ‘Veel families zijn teruggekeerd en ook veel jongeren zijn teruggekomen uit het buitenland en uit Tirana’, vertelt Etleva Dhima. Dhima is viceburgemeester van Berat, een historische stadje in het midden van Albanië. ‘Ze gaan in de huizen van hun grootouders wonen en gebruiken die als een soort familiedagverblijf met bed & breakfast, kleine cafés en winkeltjes.’

Berat is door de Ottomanen op heuvels gebouwd. Het historische centrum is sinds 2008 een UNESCO Werelderfgoedsite. Met EU-subsidies is over de Osum-rivier een nieuwe brug gebouwd die het oude centrum verbindt met de hippe rechteroever. ‘Dit gebied is een levendige plek geworden, waar jongeren naartoe komen om ’s avonds van de gezellige sfeer te genieten’, aldus de viceburgemeester.

Emigratie

Sinds de val van het communisme zijn Albanezen massaal geëmigreerd. Meer dan een derde van alle Albanese staatsburgers woont in het buitenland. Ondanks de aanhoudende emigratie keren echter ook steeds meer Albanezen terug, gedreven door veranderende economische omstandigheden. In de afgelopen twaalf jaar zijn meer dan 109.000 burgers teruggekeerd, waarvan 45% recentelijk.

Volwassenen van 25 tot 35 jaar en ouder vormen de grootste groep terugkeerders, die werkervaring en kapitaal meebrengen. Zoals Olivia Gega (26), manager van een hotel in Berat. ‘Ik ben vorige maand teruggekeerd naar Albanië. Het is dus nog maar kort geleden dat ik hier werk.’ Olivia deed een Bachelor’s in Business Administration en een Master’s International Business & Trade Economics aan de Universiteit van Amsterdam. Zij werkte enige tijd in Nederland en de afgelopen jaren afwisselend in Nederland en Albanië. ‘De reden dat ik ben teruggekeerd, is om de mogelijkheden die Albanië te bieden heeft. En de economische groei.’

Heropleving

Toerisme is de drijvende kracht achter de heropleving van Berat. Waren er in 2019 nog ongeveer 210.000 toeristen, in 2025 trok het historische stadje meer dan een miljoen bezoekers. De gemiddelde overnachtingsduur is gestegen van één nacht naar 2,5 nachten.

In de regio Berat heeft 69% van de gezinnen minstens één familielid in het buitenland wonen of werken. Ondanks die hoge historische uitstroom trekken lokale economische factoren – met name een bloeiende agrotoerisme en cultuurtoerisme – mensen terug. Zij die onroerend goed of grond bezitten, ontdekken dat ze een duurzaam inkomen kunnen genereren via boetiekhotels, wijnhuizen en restaurants. Kleine bedrijven in de EU-kandidaatlidstaat profiteren ook van aantrekkelijke lokale belastingvoordelen, zoals nul belasting voor kleine ondernemingen, wat terugkeerders sterk motiveert om hun buitenlandse inkomsten lokaal te investeren.

De gemeente Berat ontvangt veel financiële steun van de Europese Commissie. ‘Zoals u weet, staat Berat op de UNESCO-Werelderfgoed lijst’, zegt Ritva Heikkinen, hoofd EU-samenwerking in Albanië. ‘Onze steun is niet alleen gericht op het behoud van het cultureel erfgoed, maar ook op toerisme en de lokale ecologie.’ De afgelopen jaren verstrekte de EU meer dan zeven miljoen euro subsidie ​​voor de bouw van een brug over de Osum-rivier en de ontwikkeling rondom het kasteel, het kasteel zelf en de bescherming van de rivieroever. Heikkinen: ‘Wat we willen aantonen, is dat EU-steun hand in hand kan gaan met de ondersteuning van cultureel erfgoed én economische ontwikkeling. We streven er naar om banen te creëren, zodat jongeren in de regio kunnen blijven en hier werk kunnen vinden, en om de vestiging van werknemers hier te bevorderen.’

Massatoerisme noch elitetoerisme

Afgelopen jaar bezochten dus ruim een miljoen toeristen de streek. Toch is er in Berat sprake van massatoerisme noch elitetoerisme. ‘We zijn geen kustplaats’, legt viceburgemeester Dhima uit. ‘Toeristen komen het hele jaar door. Daardoor is het toerisme gelijkmatiger verdeeld dan wanneer het alleen in de zomerperiode geconcentreerd zou zijn.’

Albanië is al jaren in het nieuws vanwege massatoerisme in badplaatsen als Durrës, waar het ene na het andere torenhoge hotel uit de grond wordt gestampt. Beschermde natuurgebieden worden bedreigd door zowel massatoerisme als elitetoerisme. De Trump-familie wil een luxe-resort laten bouwen in de Vjosë-Nartë delta en Sazan-eiland voor de Albanese kust, waar onder meer flamingo’s en andere beschermde vogelsoorten leven. In 2024 wijzigde het parlement de Wet op beschermde gebieden uit 2017, waardoor langdurige beperkingen op de bouw binnen deze zones zijn versoepeld en natuurbescherming ondergeschikt is gemaakt aan particuliere belangen.

Premier Edi Rama houdt vol dat de plannen voor het Trump-familie luxe-resort een privé-investering op privé-grond zijn waar hij en de overheid niets mee van doen hebben. ‘Qua toerisme op een land als Oostenrijk gaan lijken, is een probleem dat we graag zouden hebben’, vertelde Rama mij eerder in de week in Tirana.

Ziplijn

In Berat ligt de nadruk echter op duurzaam en ecologisch toerisme en landbouw. Naast de investeringen die remigranten doen in eetgelegenheden, bed & breakfasts en hotels, steunt de Europese Commissie kleinschalige initiatieven als lokale musea en ecologische wijngaarden. Berat kent in Albania Rafting een populair aanbieder van recreatieve sport en buitenactiviteit. Binnenkort wordt een ziplijn geopend waarmee toeristen vanaf de rivier het kasteel kunnen bereiken. ‘Van natuurschoon tot zeldzame diersoorten, van de wijn tot het eten, we doen ons best om onze gasten vandaag het allerbeste te bieden’, aldus Marius Cepele van het VVV-kantoor in Berat.

Ook Lazarion Teneqexhiu (33) keerde onlangs terug naar zijn geboortedorp in Berat na jaren in Duitsland en België gewerkt te hebben. Hij werkt nu als een gids voor toeristen uit de regio, Noord-Amerika en de Europese Unie. ‘Mijn grootste droom is dat Albanië lid wordt van de EU’, vertelt Teneqexhiu. Hij is niet de enige. Volgens de meeste recente Eurobarometer is maar liefst 91 procent van de Albanezen voor toetreding tot de Europese Unie.